Ilayda
New member
Örneğin, uluslararası bir çevrim içi toplantıda Jamie isimli bir katılımcının they/them kullandığını varsayalım. Bir çalışma arkadaşı şöyle diyebilir:
Jamie said they would send the report.
Türkçeye “Jamie raporu göndereceğini söyledi” şeklinde çevirebiliriz. Türkçede cinsiyetsiz üçüncü şahıs zamiri zaten bulunduğundan, bu ayrım çoğu zaman İngilizcedeki kadar görünür değildir.
İşte Türkçe konuşan insanların konuyu ilk başta anlamakta zorlanmasının önemli nedenlerinden biri budur. Bir dilde günlük konuşmanın doğal parçası olan bir ayrım, başka bir dilde gereksiz bir ayrıntı gibi görünebilir.
Ancak dilin yapısının farklı olması, o dili konuşan kişilerin iletişim ihtiyacının da aynı olacağı anlamına gelmez.
[HEADING=1]5. İnsanlar neden LinkedIn profiline veya e-posta imzasına she/her yazar?[/HEADING]
Bu sorunun birden fazla cevabı var. Hepsini yalnızca siyasi bir mesaj vermek veya moda olan bir akımı takip etmek şeklinde açıklamak, konuyu gereğinden fazla basitleştirir.
İşlevsel nedenler
Uluslararası iş ortamlarında insanların isimleri farklı kültürlerden gelebilir. Bir ismin hangi cinsiyetle ilişkilendirildiği, başka bir ülkede yaşayan kişi için açık olmayabilir. Profil fotoğrafı bulunmayan e-postalarda veya yalnızca yazılı iletişimin olduğu platformlarda bu belirsizlik daha da artabilir.
Ekşi Sözlük'teki tartışmalarda da uluslararası yazışmalarda yanlış hitap edilmesi ve e-posta imzasında zamir belirtmenin sağlayabileceği kolaylıklar gündeme geliyor. Bunlar kişisel deneyimlerdir; yine de gerçek hayatta karşılaşılabilecek bir iletişim sorununu örnekliyor. ekşi sözlük+1
Sosyal nedenler
Bazı insanlar zamirlerini belirtmeyi, başkalarının kendilerini rahatça ifade edebileceği bir ortam oluşturmanın parçası olarak görüyor. Özellikle trans ve non-binary bireyler açısından doğru zamirle anılmak, yalnızca dil bilgisiyle değil, kişinin kimliğinin tanınmasıyla da ilgili olabilir.
ANU'nun bilgilendirmesi, zamirleri doğru kullanmayı isimleri doğru kullanmaya benzer bir saygı göstergesi olarak ele alıyor. Services
Dayanışma ve normalleştirme
Bazı cisgender kişiler de zamirlerini profillerine ekliyor. Bunun bir amacı, zamir belirtmenin yalnızca trans veya non-binary kişilerin yapmak zorunda kaldığı bir açıklama gibi algılanmasını azaltmak olabilir.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta şu: Bir kişinin bu uygulamayı benimsemesi, mutlaka belirli bir siyasi görüşe sahip olduğu veya bir topluluğa mensup olduğu anlamına gelmez. Kişisel motivasyonlar farklılık gösterebilir.
Kendi değerlendirmem şu: Bir uygulamanın arkasındaki amacı anlamak için önce onu kullanan kişinin neyi hedeflediğine bakmak gerekir. Dışarıdan bakarak herkesin aynı nedenle hareket ettiğini varsaymak, hem destekleyenler hem de eleştirenler açısından yanıltıcıdır.
[HEADING=1]6. Gerçek hayattan örnekler: Üniversite, iş hayatı ve sosyal medya[/HEADING]
She/her kullanımının anlamı, karşılaşıldığı ortama göre daha anlaşılır hâle geliyor.
Queen's Birthday Honours 2022 | University of Cambridge
Üniversite ve akademik yayınlar
Uluslararası bir dergide makale yayımlayan bir akademisyenin e-posta imzasında she/her bulunabilir. Bu bilgi, farklı ülkelerden editörlerin ve araştırmacıların yazışmalarda uygun zamirleri kullanmasını kolaylaştırabilir. Burada zamirin bulunması, akademisyenin araştırma alanını veya bilimsel yetkinliğini açıklamaz; yalnızca iletişime ilişkin bilgi verir.
Charities and Trustee Liability – Risks and Issues - Stephens Scown
Kurumsal iş hayatı
Farklı ülkelerden çalışanların bulunduğu bir şirkette ekip üyeleri birbirlerinin isimlerini, rollerini ve zamirlerini profillerinde belirtebilir. Böylece yeni bir çalışan, daha önce tanışmadığı meslektaşlarından söz ederken hangi zamirleri kullanacağını öğrenebilir. Uygulamanın yararı, kurumun çalışma biçimine ve çalışanların ihtiyaçlarına göre değişir.
Kenapa Sih Gen Z Lebih Suka Bersantai di Cafe? | Retizen
Sosyal medya ve dijital topluluklar
Bir kullanıcı Instagram veya LinkedIn profilinde she/her yazabilir. Bu, kişinin kendisi hakkında paylaşmayı seçtiği bir bilgidir. Ancak ifadenin varlığından kişinin cinsel yönelimi, siyasi görüşü veya bütün kişisel özellikleri hakkında kesin sonuç çıkarılamaz.
Bu örneklerin ortak noktası, zamir bilgisinin bir iletişim aracı olmasıdır. Her ortamda aynı ölçüde gerekli olmayabilir; ancak kullanıldığı yerde hangi sorunu çözmeye çalıştığını anlamak önemlidir.
[HEADING=1]7. Rakamlar ne söylüyor? Zamir kullanımı üzerine araştırmalar[/HEADING]
Konuyu yalnızca kişisel görüşler üzerinden değerlendirmek yerine, yayımlanmış araştırmalara da bakmak gerekiyor. Bununla birlikte, araştırmaların hangi grubu kapsadığını ve hangi soruya cevap verdiğini ayırmak şart.
ABD'de 2015 yılında yürütülen ve National Center for Transgender Equality tarafından yayımlanan U.S. Transgender Survey araştırmasının sonuç raporunda, katılımcıların zamir kullanımı hakkında veriler bulunuyor. Raporda, ankete katılan non-binary kişilerin yüzde 37'sinin he/him/his, yüzde 37'sinin she/her/hers ve yüzde 29'unun they/their grubundaki zamirleri kullandığı bildiriliyor. Katılımcılar birden fazla seçeneği işaretleyebildiği için yüzdelerin toplamı yüzde 100'ü aşabiliyor. media.glaad.org
Bu rakamları doğru yorumlamak gerekiyor:
- Yüzde 37: Araştırmaya katılan non-binary kişilerin yüzde 37'si he/him/his zamir grubunu bildirmiş.
- Yüzde 37: Aynı katılımcı grubunun yüzde 37'si she/her/hers grubunu bildirmiş.
- Yüzde 29: Yüzde 29'u they/their grubundaki zamirleri bildirmiş.
Bu oranlar, ABD nüfusunun tamamını veya dünyadaki bütün non-binary kişileri temsil eden oranlar değildir. Belirli bir araştırmaya katılan grubun cevaplarını gösterir. Ayrıca rapordaki they/their yazımı, yaygın kullanılan they/them/their zamir grubunun tamamıyla aynı şekilde listelenmemiştir; bu nedenle rakamları rapordaki ifadeye sadık kalarak aktarmak önemlidir.
Buradan çıkarılabilecek temel sonuç, non-binary kişilerin tamamının aynı zamirleri kullanmadığıdır. Zamir kullanımını tek bir kimlik kalıbına indirgemek, araştırmanın ortaya koyduğu çeşitliliği gözden kaçırır.
Peki, bu veriler Türkiye'deki kullanıcılar hakkında ne söyler? Doğrudan bir sonuç çıkaramayız. ABD'de yürütülen bir araştırmanın örneklemi ile Türkiye'deki sosyal, kültürel ve dilsel koşullar aynı değildir. Türkiye'de she/her kullanımının ne kadar yaygın olduğunu söylemek için Türkiye'yi temsil eden, yöntemi açıklanmış ve güvenilir bir araştırmaya ihtiyaç vardır.
Bence veri okuryazarlığı burada devreye giriyor: Bir rakamın bulunması, onun her topluma ve her duruma uygulanabileceği anlamına gelmez.
[HEADING=1]8. Erkekler ve kadınlar bu konuya neden farklı yaklaşabiliyor?[/HEADING]
Bu başlıkta dikkatli olmak gerekiyor. Erkeklerin tamamının pratik düşündüğünü, kadınların tamamının duygusal etkilere önem verdiğini gösteren bir genelleme yapmak doğru değildir. İnsanların görüşlerini cinsiyetlerinin yanı sıra eğitimleri, kültürel çevreleri, meslekleri, kişisel deneyimleri ve konuya aşinalıkları da etkileyebilir.
Yine de tartışmada karşılaşılabilen iki farklı önceliği, cinsiyete ilişkin kesin hükümler vermeden inceleyebiliriz.
Pratik ve sonuç odaklı yaklaşım
Bu yaklaşımda temel sorular şunlardır: Bu bilgi gerçekten gerekli mi? Yanlış hitap sorununu çözüyor mu? İş akışına fayda sağlıyor mu? Herkesin profilinde bu bilginin bulunması şart mı?
Örneğin, Türkiye'de yalnızca Türkçe yürütülen ve üçüncü şahıs zamirlerinin cinsiyete göre değişmediği bir iş ortamında çalışan biri, she/her bilgisinin günlük işleyişe katkısını sınırlı bulabilir. Buna karşılık İngilizce yazışmaların yoğun olduğu uluslararası bir şirkette çalışan başka biri, aynı bilgiyi kullanışlı görebilir.
Bu değerlendirme, erkeklere özgü bir düşünce biçimi değildir. Aynı şekilde bir kadın da uygulamayı gereksiz bulabilir.
Sosyal ve duygusal etkileri önemseyen yaklaşım
Diğer yaklaşım, kullanılan dilin insanlar üzerinde yaratabileceği etkilere odaklanır. Bir kişinin sürekli yanlış zamirle anılması, o kişinin kendisini nasıl gördüğü ve başkaları tarafından nasıl kabul edildiğiyle ilgili rahatsızlık yaratabilir.
Bu noktada mesele yalnızca kelimenin doğru kullanılması değil, iletişimde karşıdaki kişinin kendisini nasıl hissettiğidir. Ancak bu duyarlılık da kadınlara özgü değildir. Erkekler, trans bireyler ve farklı toplumsal gruplardan insanlar aynı konuya önem verebilir.
Jamie said they would send the report.
Türkçeye “Jamie raporu göndereceğini söyledi” şeklinde çevirebiliriz. Türkçede cinsiyetsiz üçüncü şahıs zamiri zaten bulunduğundan, bu ayrım çoğu zaman İngilizcedeki kadar görünür değildir.
İşte Türkçe konuşan insanların konuyu ilk başta anlamakta zorlanmasının önemli nedenlerinden biri budur. Bir dilde günlük konuşmanın doğal parçası olan bir ayrım, başka bir dilde gereksiz bir ayrıntı gibi görünebilir.
Ancak dilin yapısının farklı olması, o dili konuşan kişilerin iletişim ihtiyacının da aynı olacağı anlamına gelmez.
[HEADING=1]5. İnsanlar neden LinkedIn profiline veya e-posta imzasına she/her yazar?[/HEADING]
Bu sorunun birden fazla cevabı var. Hepsini yalnızca siyasi bir mesaj vermek veya moda olan bir akımı takip etmek şeklinde açıklamak, konuyu gereğinden fazla basitleştirir.
İşlevsel nedenler
Uluslararası iş ortamlarında insanların isimleri farklı kültürlerden gelebilir. Bir ismin hangi cinsiyetle ilişkilendirildiği, başka bir ülkede yaşayan kişi için açık olmayabilir. Profil fotoğrafı bulunmayan e-postalarda veya yalnızca yazılı iletişimin olduğu platformlarda bu belirsizlik daha da artabilir.
Ekşi Sözlük'teki tartışmalarda da uluslararası yazışmalarda yanlış hitap edilmesi ve e-posta imzasında zamir belirtmenin sağlayabileceği kolaylıklar gündeme geliyor. Bunlar kişisel deneyimlerdir; yine de gerçek hayatta karşılaşılabilecek bir iletişim sorununu örnekliyor. ekşi sözlük+1
Sosyal nedenler
Bazı insanlar zamirlerini belirtmeyi, başkalarının kendilerini rahatça ifade edebileceği bir ortam oluşturmanın parçası olarak görüyor. Özellikle trans ve non-binary bireyler açısından doğru zamirle anılmak, yalnızca dil bilgisiyle değil, kişinin kimliğinin tanınmasıyla da ilgili olabilir.
ANU'nun bilgilendirmesi, zamirleri doğru kullanmayı isimleri doğru kullanmaya benzer bir saygı göstergesi olarak ele alıyor. Services
Dayanışma ve normalleştirme
Bazı cisgender kişiler de zamirlerini profillerine ekliyor. Bunun bir amacı, zamir belirtmenin yalnızca trans veya non-binary kişilerin yapmak zorunda kaldığı bir açıklama gibi algılanmasını azaltmak olabilir.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta şu: Bir kişinin bu uygulamayı benimsemesi, mutlaka belirli bir siyasi görüşe sahip olduğu veya bir topluluğa mensup olduğu anlamına gelmez. Kişisel motivasyonlar farklılık gösterebilir.
Kendi değerlendirmem şu: Bir uygulamanın arkasındaki amacı anlamak için önce onu kullanan kişinin neyi hedeflediğine bakmak gerekir. Dışarıdan bakarak herkesin aynı nedenle hareket ettiğini varsaymak, hem destekleyenler hem de eleştirenler açısından yanıltıcıdır.
[HEADING=1]6. Gerçek hayattan örnekler: Üniversite, iş hayatı ve sosyal medya[/HEADING]
She/her kullanımının anlamı, karşılaşıldığı ortama göre daha anlaşılır hâle geliyor.
Queen's Birthday Honours 2022 | University of Cambridge
Üniversite ve akademik yayınlar
Uluslararası bir dergide makale yayımlayan bir akademisyenin e-posta imzasında she/her bulunabilir. Bu bilgi, farklı ülkelerden editörlerin ve araştırmacıların yazışmalarda uygun zamirleri kullanmasını kolaylaştırabilir. Burada zamirin bulunması, akademisyenin araştırma alanını veya bilimsel yetkinliğini açıklamaz; yalnızca iletişime ilişkin bilgi verir.
Charities and Trustee Liability – Risks and Issues - Stephens Scown
Kurumsal iş hayatı
Farklı ülkelerden çalışanların bulunduğu bir şirkette ekip üyeleri birbirlerinin isimlerini, rollerini ve zamirlerini profillerinde belirtebilir. Böylece yeni bir çalışan, daha önce tanışmadığı meslektaşlarından söz ederken hangi zamirleri kullanacağını öğrenebilir. Uygulamanın yararı, kurumun çalışma biçimine ve çalışanların ihtiyaçlarına göre değişir.
Kenapa Sih Gen Z Lebih Suka Bersantai di Cafe? | Retizen
Sosyal medya ve dijital topluluklar
Bir kullanıcı Instagram veya LinkedIn profilinde she/her yazabilir. Bu, kişinin kendisi hakkında paylaşmayı seçtiği bir bilgidir. Ancak ifadenin varlığından kişinin cinsel yönelimi, siyasi görüşü veya bütün kişisel özellikleri hakkında kesin sonuç çıkarılamaz.
Bu örneklerin ortak noktası, zamir bilgisinin bir iletişim aracı olmasıdır. Her ortamda aynı ölçüde gerekli olmayabilir; ancak kullanıldığı yerde hangi sorunu çözmeye çalıştığını anlamak önemlidir.
[HEADING=1]7. Rakamlar ne söylüyor? Zamir kullanımı üzerine araştırmalar[/HEADING]
Konuyu yalnızca kişisel görüşler üzerinden değerlendirmek yerine, yayımlanmış araştırmalara da bakmak gerekiyor. Bununla birlikte, araştırmaların hangi grubu kapsadığını ve hangi soruya cevap verdiğini ayırmak şart.
ABD'de 2015 yılında yürütülen ve National Center for Transgender Equality tarafından yayımlanan U.S. Transgender Survey araştırmasının sonuç raporunda, katılımcıların zamir kullanımı hakkında veriler bulunuyor. Raporda, ankete katılan non-binary kişilerin yüzde 37'sinin he/him/his, yüzde 37'sinin she/her/hers ve yüzde 29'unun they/their grubundaki zamirleri kullandığı bildiriliyor. Katılımcılar birden fazla seçeneği işaretleyebildiği için yüzdelerin toplamı yüzde 100'ü aşabiliyor. media.glaad.org
Bu rakamları doğru yorumlamak gerekiyor:
- Yüzde 37: Araştırmaya katılan non-binary kişilerin yüzde 37'si he/him/his zamir grubunu bildirmiş.
- Yüzde 37: Aynı katılımcı grubunun yüzde 37'si she/her/hers grubunu bildirmiş.
- Yüzde 29: Yüzde 29'u they/their grubundaki zamirleri bildirmiş.
Bu oranlar, ABD nüfusunun tamamını veya dünyadaki bütün non-binary kişileri temsil eden oranlar değildir. Belirli bir araştırmaya katılan grubun cevaplarını gösterir. Ayrıca rapordaki they/their yazımı, yaygın kullanılan they/them/their zamir grubunun tamamıyla aynı şekilde listelenmemiştir; bu nedenle rakamları rapordaki ifadeye sadık kalarak aktarmak önemlidir.
Buradan çıkarılabilecek temel sonuç, non-binary kişilerin tamamının aynı zamirleri kullanmadığıdır. Zamir kullanımını tek bir kimlik kalıbına indirgemek, araştırmanın ortaya koyduğu çeşitliliği gözden kaçırır.
Peki, bu veriler Türkiye'deki kullanıcılar hakkında ne söyler? Doğrudan bir sonuç çıkaramayız. ABD'de yürütülen bir araştırmanın örneklemi ile Türkiye'deki sosyal, kültürel ve dilsel koşullar aynı değildir. Türkiye'de she/her kullanımının ne kadar yaygın olduğunu söylemek için Türkiye'yi temsil eden, yöntemi açıklanmış ve güvenilir bir araştırmaya ihtiyaç vardır.
Bence veri okuryazarlığı burada devreye giriyor: Bir rakamın bulunması, onun her topluma ve her duruma uygulanabileceği anlamına gelmez.
[HEADING=1]8. Erkekler ve kadınlar bu konuya neden farklı yaklaşabiliyor?[/HEADING]
Bu başlıkta dikkatli olmak gerekiyor. Erkeklerin tamamının pratik düşündüğünü, kadınların tamamının duygusal etkilere önem verdiğini gösteren bir genelleme yapmak doğru değildir. İnsanların görüşlerini cinsiyetlerinin yanı sıra eğitimleri, kültürel çevreleri, meslekleri, kişisel deneyimleri ve konuya aşinalıkları da etkileyebilir.
Yine de tartışmada karşılaşılabilen iki farklı önceliği, cinsiyete ilişkin kesin hükümler vermeden inceleyebiliriz.
Pratik ve sonuç odaklı yaklaşım
Bu yaklaşımda temel sorular şunlardır: Bu bilgi gerçekten gerekli mi? Yanlış hitap sorununu çözüyor mu? İş akışına fayda sağlıyor mu? Herkesin profilinde bu bilginin bulunması şart mı?
Örneğin, Türkiye'de yalnızca Türkçe yürütülen ve üçüncü şahıs zamirlerinin cinsiyete göre değişmediği bir iş ortamında çalışan biri, she/her bilgisinin günlük işleyişe katkısını sınırlı bulabilir. Buna karşılık İngilizce yazışmaların yoğun olduğu uluslararası bir şirkette çalışan başka biri, aynı bilgiyi kullanışlı görebilir.
Bu değerlendirme, erkeklere özgü bir düşünce biçimi değildir. Aynı şekilde bir kadın da uygulamayı gereksiz bulabilir.
Sosyal ve duygusal etkileri önemseyen yaklaşım
Diğer yaklaşım, kullanılan dilin insanlar üzerinde yaratabileceği etkilere odaklanır. Bir kişinin sürekli yanlış zamirle anılması, o kişinin kendisini nasıl gördüğü ve başkaları tarafından nasıl kabul edildiğiyle ilgili rahatsızlık yaratabilir.
Bu noktada mesele yalnızca kelimenin doğru kullanılması değil, iletişimde karşıdaki kişinin kendisini nasıl hissettiğidir. Ancak bu duyarlılık da kadınlara özgü değildir. Erkekler, trans bireyler ve farklı toplumsal gruplardan insanlar aynı konuya önem verebilir.